sitemap

Filosoferen met kinderen Kinderen zijn al op zeer jonge leeftijd bezig met vragen over zichzelf: waar komen ze vandaan, waarom heten ze zoals ze heten, wat is er zo bijzonder aan henzelf? Door dit soort filosofische thema's met ze te bespreken, leren ze zichzelf en daarmee ook anderen beter kennen. Op donderdag 15 april zetten dr. Karel van der Leeuw, professor Frans Jacobs en drs. Joan de Ruijter uiteen hoe je filosofische gesprekken kunt voeren met kinderen. Welke onderzoeken zijn er gedaan naar de combinatie wijsbegeerte en kinderen en welke filosofische onderwerpen zijn geschikt om aan te snijden? De bijeenkomst is bedoeld voor (groot)ouders, maar ook voor professionals die met kinderen werken, zoals onderwijzers uit het basisonderwijs. Plaats en tijd: Doelenzaal, Singel 425, Amsterdam, donderdag 15 april 2010 van 18.45-21.30 uur. Prijs: € 17,50 (AUV-leden € 16,--). Op zaterdag 17 april wordt een practicum gegeven. Zie de website van de Illustere School voor meer informatie. Encyclopedie van de angst Wat is het nut van angst? Waarom zijn mensen bang voor het onbekende? Hoe kom je er vanaf? Kan wetenschap daarbij helpen, of jaagt ze juist meer schrik aan? Hoe kun je met risico’s omgaan? En is angst een goede raadgever bij het bepalen van politiek beleid? Studium Generale van de Universiteit van Utrecht organiseert een lezingencyclus over angst. Van 10 februari tot en met 31 maart onderwerpen filosofen en wetenschappers het fenomeen aan een nader onderzoek, onder hen de fysicus Sander Bais, socioloog Frank Furedi en filosoof Arthur Petersen. De lezingen zijn via het Internet live te volgen. Wie echter de sprekers in levende lijve wil meemaken kan dat doen in de Aula van het Academiegebouw, Domplein 29, Utrecht van 20.00-21.30 uur. Voor meer achtergronden, zie de website van Studium Generale en Encyclopedie van de angst. Van Sander Bais verscheen onlangs bij Amsterdam University Press het interessante boek Hoe werkt wetenschap? Lees hier de inhoud van het boek. Spinozaopera Klassieke en moderne muziek blijkt soms uitdrukkelijk filosofisch geïnspireerd, maar het leven van een individuele filosoof vormt zelden de substantie van een groot muziekwerk. Seneca treedt op in Monteverdi’s opera L’Incoronazione di Poppea, Telemann deed Der geduldige Sokrates, Philip Glass koos Einstein tot onderwerp en de Nederlander Ton de Kruyf componeerde de opera Spinoza voor het Holland Festival 1971. Nu veertig jaar later wil de Nederlandse musicus-componist Theo Loevendie (80) Spinoza (1632-1677) in een volledig nieuwe jas steken. Hij vindt namelijk het libretto van De Kruyfs opera verschrikkelijk. De dramatiek in Spinoza’s leven, zijn eigengereidheid en pantheïsme, noemt hij aantrekkelijke kanten voor een opera, aldus dagblad Trouw op 9 januari 2010. De nieuwe Spinozaopera staat geprogrammeerd voor 2012... Over muziek en filosofie gesproken, het is geen opera maar er bestaat een heel aardige Immanuel Kant Song (1984) met een samenvatting – op rijm! – van De deductie van de zuivere verstandsbegrippen uit Kants Kritiek van de zuivere rede. ‘Ze geloven het echt’ De wereld zit vol met complottheorieën. In de Verenigde Staten lusten ze er pap van: de moord op JFK, 9/11 en ontvoeringen door buitenaardse wezens. Oost-Europa en het Midden-Oosten zijn nog twee regio’s, waar geheime genootschappen of samenzweringen door de pausen van Rome, vrijmetselaars of zionisten het lot van de wereld zouden meebepalen. Maar ook nuchter Nederland blijkt niet immuun: kankerverwekkende GSM’s of recent een griepvaccin met spionerende nanochips. Op 18 januari 2010 organiseert de Balie in Amsterdam KennisCafé #20 met als thema Ze geloven het echt. Hoofd wetenschap bij de Volkskrant Martijn van Calmthout, cultuursocioloog Stef Aupers en psycholoog Jan-Willem van Prooijen bekijken dan ontstaansgeschiedenis, politieke belangen en winnende recept voor een complottheorie. (Het complot heeft trouwens wortels in de Duitse Romantiek en diende als een soort emotionele uitlaatklep voor teveel rationalisme (lees Rüdiger Safranski’s Romantiek. Een Duitse affaire – zie hieronder).) Een nieuwe wereld Hoe kunnen we in een globaliserende samenleving goed met elkaar samen leven? Hoe gaan we om met diversiteit en hoe kunnen mensen een sense of belonging vinden zonder dat die anderen uitsluit? Acht denkers van wereldnaam gaan deze vragen beantwoorden. In vier wekelijkse tv-uitzendingen geeft de IKON het woord aan de filosofen Charles Taylor en Susan Neiman, dichteres Antjie Krog, rabbijn Jonathan Sacks, Nasr Abu Zayd, Dominique Moïsi, Zainab Al-Suwaij en Ian Buruma. De reeks heet Grote denkers over de toekomst en begint op dinsdag 5 januari 2010. Wie een aflevering mist kan die alsnog bekijken op de website LUX Magazine. Darwinjaar Op 24 november 2009 was het 150 jaar geleden dat Charles Darwin (1809-1882) zijn spraakmakende, zo niet beruchte On the Origin of Species openbaar maakte. In dit boek beschreef de Engelse wetenschapper de nu dominante variant van de evolutieleer. Sindsdien zijn Darwin en zijn geniale idee onderwerp van soms heftige discussie. Ook voor de filosofie en ethiek hebben Darwins inzichten en de wetenschappelijke ontwikkelingen na hem grote invloed gehad. De vrije wil, het morele instinct, de uniekheid van de mens en het verschil tussen mens en dier zijn enkele vragen die de evolutieleer oproept. Uiteraard valt er dit jaar veel te lezen over Darwin en zijn evolutieleer. Nieuw Amsterdam bijvoorbeeld vertaalde de zeer interessante, vuistdikke Darwinbiografie van Adrian Desmond en James Moore. Uitgeverij Nieuwezijds publiceerde een handzaam commentaar bij Darwins leven en werken en voor uitgever Bert Bakker vatte Marc Roosmalen Darwin in een notendop samen. Wie echt het diepe in wil kan een aantal ‘basiswerken’ van Darwin en autobiografisch materiaal downloaden van de Nieuwezijdswebsite. Uitgeverij Atlas bezorgde rijk geïllustreerde uitgaven van Darwin: De reis van de Beagle en Het ontstaan van soorten. Levenskunst ‘Waarom zou niet iedereen een kunstwerk van zijn leven kunnen maken? Waarom is die lamp, dit huis wel een kunstwerk en mijn leven niet?’ Aldus de Franse filosoof Michel Foucault. Sinds de Klassieke Oudheid hebben filosofen aan die idee invulling gegeven, maar over het hoe verschilden ze vaker van mening. Een lezingencyclus met de Utrechtse literatuurwetenschapper Maarten van Buuren en de Utrechtse filosoof Joep Dohmen gaat daar dieper op in. Van Buuren onderzoekt een aantal pessimistische romanschrijvers, terwijl Dohmen enkele eerder optimistisch gestemde filosofen doet. De lezingencyclus begon op 8 september 2009 en loopt tot 8 juni 2009. Op dinsdag 10 november staat Dohmen stil bij Friedrich Nietzsche (zie afbeelding). Daarna komen nog aan bod: Fjodor Dostojevski, Foucault, Charles Taylor, Georges Bataille en Michel Houellebecq (o.a.). De lezingen zijn live via Internet te volgen en kunnen ook daarna nog worden bekeken. Zie Studium Generale van de Universiteit van Utrecht. Esthetische Verlichting Kunst als ideaal opvoedingsinstrument van de moderne burger? Utopische fantasie? Schrijver-dichter-filosoof Friedrich Schiller (1759-1805) was van mening dat kunstbeschouwing tot een beter begrip van maatschappij en politiek zou leiden. En meer dan dat, idealiter maakte de staat zich zo overbodig. Zoals in de kunst schoonheid te maken heeft met het durven loslaten van regels, zo moest, aldus Schiller, ook de staat regels loslaten. Schillers’ ‘esthetische Verlichting’ staat centraal in de tweede Burgerhartlezing door de Berlijnse taalwetenschapper en bekroonde Schillerbiograaf Peter-André Alt. Tijd: donderdag 1 oktober, 20:00 uur. Plaats: Europees centrum voor kunst, cultuur en wetenschap Felix Meritis, Keizersgracht 324, Amsterdam. Toegang: € 6,50 of € 5,50 (met studenten- en CJP-korting). Reserveren, via internet: Felix Meritis. – De mens moet alleen spelen met het schone en met het schone alleen, schreef Schiller in Over de esthetische opvoeding van de mens uit 1795, en ervaart dan een soort hemelse gelukzaligheid: ‘een toestand van meest volledige rust en van hoogste beweeglijkheid.’ Rüdiger Safranski’s mooie boek Romantiek. Een Duitse affaire (zie hieronder) staat uitgebreid stil bij de speltheorie van Schiller die 250 jaar geleden werd geboren. In Schillers essay Over naïeve en sentimentele poëzie, ook uit 1795, keert het thema ‘spel’ terug – het verschijnt in april 2010 bij uitgeverij Klement. Het einde van de moderniteit? Filosoof Ad Verbrugge en Herman Wijffels verkennen de huidige economische crisis en gaan in op de noodzaak van een fundamentele verandering van onze cultuur. Het Westerse moderniseringsproces dat ons grote welvaart bracht stuit economisch, ecologisch en moreel op zijn grenzen. Dit vraagt om een herziening van de grondslagen van onze moderne cultuur. Verbrugge is filosoof aan de Vrije Universiteit; Wijffels was werkzaam bij Rabobank, Sociaal Economische Raad en Wereldbank. Tijd: 10 september, 15.30-17.00 uur. Plaats: Amsterdam Bright City, Het Grand Café, Claude Debussylaan 2-8, Amsterdam. Toegang: gratis. Reserveren via internet: www.vuconnected.nl. Onder de titel Filosofie op de Zuidas voert Verbrugge gesprekken rond actuele thema’s. De volgende afleveringen zijn op donderdag 8 oktober, 12 november en 10 december. Burgerschap ‘De kern van tolerantie is dat elk mens moet worden gerespecteerd, maar zeker niet elke mening of elk gedrag!’, schrijft Fernando Savater in het pas verschenen Vrijheid, gelijkheid, burgerschap. Zakwoordenboek voor mensen van morgen. In dit boekje vraagt de Spaanse filosoof zich af wat ook al weer de kernbegrippen van de moderne democratie waren. Hoe moeten bijvoorbeeld integratie, identiteit, respect en tolerantie eruit zien? Wat is progressief en wat conservatief; wat links en wat rechts? Vrijheid, gelijkheid, burgerschap is een goed leesbaar naslagwerkje van 80 bladzijdes voor wie wil nadenken over de hoofdrolspeler in een democratie: de burger. Paul Cliteur schreef een artikel over Savater in dagblad Trouw van 27 juni 2009. Het zakwoordenboek is verschenen bij Uitgeverij Bijleveld. Lees hier de inhoudsopgave en achterflaptekst. Filosofie van de ruimte Onlangs verscheen de bundel De vrije ruimte. Filosofie, ruimte, ontmoeting. In dit boek onderzoeken de auteurs – filosofiedocenten aan een HBO – de fysieke, mentale, filosofische en ideologische ruimte waarbinnen zij opereren, bijvoorbeeld: de tijd als ruimte, de eindeloze stroom visuele en andere beelden die zich dagelijks aan ons opdringen en de geheel eigentijdse neiging om met name mensen uit andere culturen in hún culturele ruimte op te sluiten. De vrije ruimte is de derde titel in de Flexus filosofiereeks die verschijnt onder auspiciën van Fontys Hogescholen ● De vrije ruimte. Filosofie, ruimte, ontmoeting, C. Vergeer, N. Wiskerke en P. van Zilfhout (red.), Budel (Damon) 2009, 136 p., ISBN 9789055738984, € 16,90 – inhoudsopgave en achterflaptekst. Hoofd en hart Wat voel ik? Wie ben ik? Hoe kan ik mezelf vinden? Waarom is mijn verlangen altijd groter dan de vervulling die ik ervoor kan vinden? Fantasie, kunst, creativiteit en genialiteit, emotie en gevoel. De behoefte om uniek te zijn en het verlangen ergens echt thuis te zijn én het ongelukkige besef dat zoiets helemaal niet of net niet zal lukken. De Romantiek reageert met deze (en andere) vragen en noties op de rationele en optimistische Verlichting die haar vertrouwen stelt in de rede, verstand en wetenschap. In deze tegenstelling tussen verstand en gevoel tekent zich tegelijkertijd de gespletenheid van de moderne, westerse mens af: hij/zij is hoofd en hart. Dé chroniqueur van de moderne Duitse ideeëngeschiedenis Rüdiger Safranski heeft de menselijke gevoelskant op een boeiend filosofiehistorisch rijtje gezet. In mei 2009 verscheen bij uitgeverij Atlas Safranski’s Romantiek. Een Duitse affaire. Zie inhoudsopgave en achterflaptekst.

Essay van de Maand van de Filosofie 2010 Voor de Maand van de Filosofie (april) schrijft Aziëkenner, journalist en publicist Ian Buruma het essay Grenzen aan de Vrijheid: van De Sade tot Wilders. Aan de hand van onder andere Markies de Sade en de laatste oorlog in Irak laat Buruma zien hoe de vrijheid van sommigen onherroepelijk leidt tot de onvrijheid van anderen. Op filosofische wijze onderzoekt hij of onze aanspraak op individuele vrijheid wel zo onvoorwaardelijk is als populaire politici ons doen geloven. Waar liggen de grenzen van wat wenselijk en toelaatbaar is? Buruma schreef onder andere Dood van een gezonde roker naar aanleiding van de moord op Theo van Gogh en Occidentalisme. Het Westen in de ogen van zijn vijanden. Voor een uitgebreid programma van de Maand van de Filosofie, zie de website. Trouwens, bij deze gelegenheid doet het tijdschrift Filosofie Magazine een gratis nummer cadeau (tot 30 maart 2010). Nacht van de Filosofie 2010 De Nacht van de Filosofie 2010 vindt plaats in Felix Meritis te Amsterdam van vrijdag 9 april 2010 om 20.00 uur tot zaterdag 10 april 2010 om 01.00 uur. Toegang € 35. Met meer dan 30 sprekers en 600 bezoekers is de Nacht van de Filosofie het grootste filosofie publieksevenement van Nederland. In 2010 zullen in de vijf zalen van Felix Meritis filosofen, schrijvers en andere denkers spreken over het thema vrijheid. Sprekers: zijn onder andere Ian Buruma, Peter Bieri en Frank en Maarten Meester. Zie de Maand van de Filosofie-website. Dag van de Filosofie 2010 De Dag van de Filosofie, 24 april 2010 van 13.30-22.00 uur, wordt gehouden in het Midi-theater te Tilburg. Toegang € 30. Studenten € 15. Zie de Maand van de Filosofie-website. Socrateswisselbeker 2010 Voor de toekenning van de Socrateswisselbeker, de prijs voor het meest prikkelende, Nederlandstalige filosofieboek dat in het voorgaande jaar is verschenen koos een deskundige jury vijf nominees uit een lijst van 80 boeken: - M. Boon en P.H. Steenhuis, Filosofie van het kijken. Kunst in ander Perspectief (inhoud – achterflap) - E. Eskens, Democratie voor dieren. Een theorie van rechtvaardigheid - M. Huijer en R. Mulder, Opnieuw beginnen. Metamorfosen in het bestaan - L. van Middelaar, De passage naar Europa. Geschiedenis van een begin - G. Visser, Niets cadeau. Een filosofisch essay over de ziel Op 9 april a.s. wordt de winnaar van deze prestige prijs bekend gemaakt. Zie de Maand van de Filosofie-website. Op zoek naar boeken over filosofie? Op deze website, in de rubriek Nieuwe boeken, vind je informatie over eerder en recent verschenen boeken: recensies en inhoudsopgaven. Zie ook ethiek.nl. Boeken en tijdschriften op het WWW Literatuur te over, maar een bezoekje aan de plaatselijke bibliotheek levert soms weinig op. Dan maar naar de boekhandel. Ook daar is de kast half gevuld of, erger nog, er zijn helemaal geen filosofieboeken voorradig. Hoe vind je boeken over filosofie? Links naar teksten op het Internet, bibliotheken, boekhandels en uitgevers staan op deze website bij elkaar: Zoeken op het World Wide Web. Voor eerdere berichten, zie eerdere berichten