|
* Van
Middelaar Politicide.
De moord op de politiek in de Franse filosofie *
Bolkestein De
intellectuele verleiding. Gevaarlijke ideeën in de politiek |
||
|
|
Luuk van Middelaar,
Politicide. De moord op de politiek in
de Franse filosofie, Groningen (Historische
Uitgeverij) 2011 (4de druk), 260 p., ISBN 9789065542205, € 24,50 |
|
|
‘Het
revolutionaire en nog nooit vertoonde kenmerk van de democratie is dit: “De
plaats van de macht wordt een lege
plaats...Het gaat erom dat het de regeerders verboden is zich de macht
toe te eigenen of te belichamen.”’ En: ‘Het unieke van de democratische
samenleving is dat ze haar intrinsieke verdeeldheid niet verhult; ze is “de
institutionalisering van het conflict”.’ Aldus Luuk van Middelaar in de
epiloog van zijn diepgravende Politicide.
De moord op de politiek in de Franse filosofie. Democratie is, zo stelt
Middelaar, een manier om het conflict (uiteenlopende meningen, ideeën,
voorkeuren en streven) beheersbaar te maken, niet de oplossing van dit
conflict, dat eeuwig is. Daarom ook kan geen groep of individu definitief de
macht krijgen, want dan is de essentie van de democratie – het conflict – om
zeep gebracht. De verleiding om vanuit een utopische
ideologie de lege plek weer op te vullen en het conflict te stillen blijkt
groot. Middelaar onderzoekt het denken van prominente naoorlogse Franse
filosofen als Jean-Paul
Sartre, Albert Camus,
Maurice
Merleau-Ponty, Michel
Foucault, Gilles
Deleuze, maar ook de ‘nieuwe filosofie’ van glamourfilosoof Bernard-Henri
Lévy en postmoderne denkers als Jean-François
Lyotard. Allen hebben ze de politiek op hun manier vermoord (politicide). Door de lege plaats van
de macht te vullen, of het conflict op te lossen met een economische theorie
(Karl Marx), door een
optie te nemen op anarchie (Friedrich Nietzsche)
of via de moraal (Immanuel
Kant). Of door definitief er van af te zien om iets van de politiek te
verwachten. Politicide
is een boeiend en meeslepend boek, dat sinds zijn verschijning in 1999 niet
aan actualiteit heeft ingeboet. Hier vindt de lezer een indringende
uitnodiging tot nadenken over ‘het politieke’. Politicide mondt uit in een pleidooi voor de democratie, waarbij
Middelaar zijn helden voor het voetlicht brengt: de Amerikaans-Duitse
filosofe Hannah Arendt
en de hierboven geciteerde Franse politieke filosoof Claude Lefort. |
||
|
|
Frits Bolkestein, De intellectuele verleiding. Gevaarlijke
ideeën in de politiek, Amsterdam (Prometheus) 2011, 344 p., ISBN
9789035136670, € 25,00 |
|
|
Meer
wijdlopig en essayistisch, maar zeker interessant is De intellectuele verleiding. Gevaarlijke ideeën in de politiek
door Frits Bolkestein. Gewend om luid en duidelijk zijn mening en ideeën uit
te dragen geeft de politicus in ruste een geschiedenis van ontspoorde
intellectuelen die van de 18de tot 20ste eeuw de Europese geschiedenis op
dwaalwegen hebben gestuurd en eraan een duistere tint hebben meegegeven. Hij
sluit daarbij trouwens goed aan bij Politicide
van zijn oud-speechschrijver en oud-adviseur Luuk van Middelaar, want
Bolkesteins inzet is de West-Europese cultuur waarvan democratie en
mensenrechten het fundament vormen. Via actuele thema’s als Europa,
multiculturalisme en ontwikkelingshulp komt Bolkestein tot een grandioze
uitsmijter. Zijn conclusie draagt de titel ‘cultureel masochisme’. Bolkestein
vat het bondig samen: ‘West-Europa is het vertrouwen in de eigen beschaving
kwijt’. Hoewel hij hier wel erg op de islamdiscussie inzoomt, heeft hij een
punt: zelfkritiek en zelfrelativering hebben het zelfvertrouwen van de gewone
Europeanen stuk gebeukt. In die zelfkritiek en zelfrelativering werden zij
voorgegaan door menig Europees intellectueel. |
||
